
लेखन क्षेत्रम बिशेसकैक थारु महिलनक पहाँटम बालिका चौधरी कैक चिन्हल् नाऊँ हो । सकरात्मक बिचारसे युवा उत्प्रेरणा व विकाससिल् चिन्तन् क्षेत्रम उहाँक कलम चल्ठिन् । युवाहुँकन्हँक प्रेरणाक डगर हुइटि कलसेफे फरक निपरी । साहित्यिक अभियानमे फे ओत्रै सक्रिय बाती । प्रस्तुत बा उहाँसे करल बातचितके अंश
लेखनयात्रा कैह्यासे शुरु कर्ली ?
खासकैक म्वार लेखन कार्य आबसे नाहि जबसे मै आपन मनक बाट सुन्ना कुइ नै पाइलग्नु टबसे हो । सायद महि लागट २०५४ साल हुइ । प्रोफेशनल् लिखाइ त पाछसे हो । पहिलसे मै आपन मनक बाट डाइरीक पन्नम, कापीक पन्नम लिखुँ व ऊ वस्टहँ रहजाय । सायद अभिनसम् ऊ बाट लिखल् पलबा । ऊ डायरीक कोन्वकोन्व नुकल शब्दहन प्रकाशनम लन्लसे ढ्यार मनै सन्देश पैनेरल्ह कैक प्रकाशन कर्ना हिम्मतखाली कर्लक हुइटुँ ।
कौन छुवाईले लिखाईओंर टानठ् ?
बरा भिट्टरक प्रश्न कर्ली । व्यक्टकर्ना कौनो शब्द नैपाइठु जे । पक्काफे कौनो ना कौनो अस्वथा बा लिखाईओंर टन्ना । खासकैक मनैनक जिन्गी कलक असिन चिज हो उीहहन कट्रा मनै डेखाइ खोज्ठ त कट्रा मनै निडेखाइ चहठ । जब मै अक्कल्हे रठु त म्वार मनम ढ्यार बाट ख्यालट । उहिहन मै शब्दम उटार खोज्ठुँ । कबुकबु यात्रम रहल व्याला कौनो दृष्य डेख्क वाकर बारेम सन्देश पुगैनास् लागठ् । कबु आपन भाषा ओ संस्कृतिक बारेम त कबु महिला व युवापुस्तक बारेम लिख्नास् लागठ् । मनक भिट्टर जर्टि पीडाहन बाहर निकारलाग लिखाइओंर टानठ् । सौंस्याटल् मनहन फछर््वार बनाइक लाग लिखाइओंर टानठ् । आपनठे रलक ज्ञानगुनक बाट अउर जहनफे बाँट परठ् कैक लिखाइओंर टानठ् । खासकैक लिखाइ कलक बाट बट्वैना माध्यम हो । मनक बाटहन कलमक माध्यमसे कापीहन सुनैना दिलक बाट हो । व लागठ् परिस्थतिफे लेखन कार्य बर्हाइठ् कनाअसक लागठ् ।
अप्न लेखनक उद्देश्यकाहो ?
कौनो लेख म्वार महिलन बारेम बा खासकैक हम्र महिला के हुइटी हमनम कसिन जिम्मेवारी बा । हम्र आपन अधिकारके लाग केल् नाइ कर्तव्य व जिम्मेवारी फे विस्राइ निहुइठ कैक सन्देशक लाग लिख्जाइठ् । कबु युवा पुस्ताहुँक्र जिवनसे हरेस खाइ निहुइट कैक जस्ट कि ग्राविल डग्रीडग्री कट्राढ्यार पठ्रा विछाइल् रठा । उ पठ्राहन सक्कुजे लाटले डब्टी नेंगठ । उस्टैटी नेंगठ । हम्र युवा ऊ पठ्रा नाहि कि जौन पठ्रा छेनी व ठोक्यक च्वाट सहठ् ऊ पठ्रा डिउँटा बन्क मन्दिरम पुजनिय बाट । ऊ पठ्राहन सक्कुजे पुजा कर्ठि व ढ्वाक लग्ठी । वस्टहँ युवा बनक परठ् कैक सन्देस डेहक लाग लिख्ठुँ । यी किताब लिख्नक उद्देश्य खासकैक डाइबाबक सम्झनाम कुछ त कर परल् कैक व मै मुनासे पहिल कुछु किर्ती छोर्क जाइपर कना हिसाबले लिख्लक हो ।
जीवन संघर्ष हो । यहिम डेह ख्वाजल सन्देश का हो कलसे ध्यार मनै आपन जीवनसे ढिक्कार मान्क फ्रस्टेट् हुइना ओ आत्महत्या कर्ना हुइलक ओर्से वास्तवम आपन जीवनसे हरेस खाइ निहुइट् ।
जीवनका बक्र रेखाहरु वाकर सार काहो ?का डिह खोज्ल बाटि पाठक हुँकन्?
जीवन संघर्ष हो । यहिम डेह ख्वाजल सन्देश का हो कलसे ध्यार मनै आपन जीवनसे ढिक्कार मान्क फ्रस्टेट् हुइना ओ आत्महत्या कर्ना हुइलक ओर्से वास्तवम आपन जीवनसे हरेस खाइ निहुइट् । मै आपन जीवनम भ्वागल मजा निमजा ज्याजसिन बा, मै संघर्ष कैक यहाँसम् पुग्लक वर्से मै कसिक सफलता पैनु ट कना विषयम ढ्यार संघ सस्था महि पैसा टिर्क आपन बट्कोही बट्वाए वलाइलग्ल । कबु अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवसके अवसरम त कबु युवा दिवसके अवसरम । कबु काठमान्डु त कबु विरगंज, कबु विराटनगर, कबु अछाम, बझांग पुग लग्नु । मै पुग निसेक्ना ठाँउ सम् यी किताव पुगि त ढ्यार मनै पर्हपैही व याकर बारेम शिक्षालिहिं कैक हो । ओ मैफे आपन जिन्गीसे हरेस खाक आत्महत्या कर गैलक हुइटु । ओहमार असिन परिस्थिति किहुफे नाआए कैक प्रकाशनम लन्ना बल कर्नु ।
पाठक हुँकन्हँक प्रतिक्रिया कसिन अइटि बा ?
मै आम्हिन्सम् पाइल् प्रतिक्रिया सकरात्मक बा । यी किताब पहर्क किऊ महिका आपन रोलमोडल् बनैलक, किऊ उत्प्ररणा जग्लक, किऊ जीवन महत्वपूर्ण बा कनामेरिक कल । महिका बरा खुसी लागल् कि मै कुछ मजा कर्टि बाटुँ कना । उह किताब आपन डाइबाबन् सुनैलक व एकचो भ्याँट कर्ना रुचि ढर्लक जानकारी फे पैनु । कुछ कुछ ठाउँम शब्दम बिचार करपर्ना, भासा सहज व सरल् बा कनाफे सुझाब आइल् बा । यी किताब अउरजहन आपन जिवन मुल्यांकन कर्ना बाध्य बनैलक व आत्मबिश्वास बहर्लक जसिन बरामजा प्रतिक्रिया फे आइल् बा । ढ्यार जे यी किताब पहर्क रुइली, हँस्ली कैक फोन फे कर्ठ । कट्रा जे त बालिकाहन सलाम बा कैक फे कल । कट्रा जे यी किताबम उमेर खुलाइल् बाट्या, आब त ट्वार भ्वाज फे नि हुई कल बाट । कट्रा जे इन्स्पाइरिंग कलबाट । कट्रा जे हिरो कलबाट । जिन्दगीम अइना हर समस्या व चुनौतीहन मौका व अवसरके रुपम लेख अइलक जुझारु बालिका कैख, किउ किताबम फेमिनिजम् बा, साइकोएनालिसिस घुमैरा परल् बा । बि–निर्माणबाद चोख्खुर बा, एक्जिस्टेन्सीयालिजम् आपन मुन्टा टौंक–टौंक उठाइठ् सक्कुजे पर्हहीं पर्ना जसिन डमडार किताब लिखल लेखिका पोष्ट मोर्डन हिरो बालिका चौधरीहन स्यालुट बा कठ । असिन मेरिक प्रतिक्रिया देश भिट्टर लगायत बाहिरसे क्यानडा, अमेरिका, नाइजेरिया से फे आइल् बा । सब्से भारी बाट का हो कलसे ३५ ठो देशमसे बट्कोही डब्नी भिराउम म्वार बट्कोही पैल्हा हुइल् बा । अन्तर्राष्ट्रिय भिडियोग्राफि म्वार भिडियोक सुटिंग खिंच आइक लाग बा ।
महिला लेखक हुँक्र जट्रा स्याकटी बाहर निक्रि कहटु मै त । छुटीछुटी बाट लिखसिख परल् । उहीहन बाहर निकर्ना प्रयास कर परल् । तब टडेखपरी बजारम महिला लेखक ।
महिला लेखक हुँकन्हँक संख्या बर्हाइक चाहि कनाम अप्नक चासो बा कि निहो ?
का नि रही ना । तर वट्रहँढ्यार चुनौती फे बा । ऊ चुनौतीहन सामना कर सेक्ली कलसे बरा अवसर फे बा । लेखन कार्यलेक फे जिवन गुजारा कर सेक्जाइट । ओहमार महिला लेखक हुँक्र जट्रा स्याकटी बाहर निक्रि कहटु मै त । छुटीछुटी बाट लिखसिख परल् । उहीहन बाहर निकर्ना प्रयास कर परल् । तब टडेखपरी बजारम महिला लेखक ।
आब ड्वासर कसिन मेरिक किटाब निकर्ना सोंचम बाटि ?
यिह मेरक कना त निर्णय निलेलहुँ । कैय पत्रपत्रिकासे निकारल् आर्टिकलक संकलन निकारु कि ना सोंच बा । डान्चे मुड चेन्ज हुइसेकिट लभस्टोरी लिख्नास् लागल् बा । मायामा जीवन । मैया कना चिज याकर बारेम अध्ययन कर्नास् लागल् ।
अपनेक सामाजिक से फे ब्यक्तिगत भावना हाबि बाटिन् कठ मनै ।
यी विषयम मै स्पष्टीकरण डेह निचाहठु । मनैनक आपन आपन विचार ओ दृष्टिकोण हो । काजेकि व्यक्ति व्यक्ति मिल्क परिवार बनठ् । समाज बनठ् । उहिम एकलाग समाजहन अग्वार निचहटु मै । जब एक व्यक्ति अउर व्यक्तिहँ बुझ निसेकिट समाज कसिक चली ? समाजम हरेकमेरिक नागरिकहुँक्र बाट । उहमार सक्कु नागरिक हुकन सम्मान कर्टि सामाजिक रुपलिहठ् । ऊ व्यक्तिगत भावना समाजम कसिन असर व प्रभाव परटा, ऊ विचार करपरठ् ।
अप्न ढ्यार समाजम घुलमिल होस्याकल् बाटि । थारु समाज व अउर विकसित समाजहँ तुलना कैसिक कर्थी ? कसिन डेख्ठु कना हो रुइनास् लागठ् । तरफे वट्रा निरास हुइपर्ना अवस्था फे नि हो । हम्र सामाजिक संस्कारक धनी जात । अउर ड्यासक समाजम यी संस्कार, समाज किनक फे निपैंहि । फे डोस्रह कहचाहटु सब्से भारी बाट शिक्षा हो । जे शिक्षा नि लेह स्याकठो वाकरलाग व्यवसायिक काम का हुइ स्याकट् यि कर्ना जरुरी बा । विकसित समाजम भौतिक सुख सुविधा ढ्यार बा । हमार समाजम भौतिक सुख सविधा निरलसेफे आत्मीयता व सम्मान बा । “मर्दाको मलामी, जिउँदाको जन्ती” कह असक संस्कार व संस्कृति के धनी बाटी हम्र । निति नियम बल्गर व सक्कुज पालना कर्रलक ओर्से हुइ सरकार बल्गर हुइलक ।उहओर्से हुइ सक्कु चिज व्यवहारिक व व्यवसायिक बनाइल् बा । हरेक मेरिक सेवा सुविधा डेलबा । पर्हाइ खर्चसे लेक बेरोजगारी भत्ताफे उपलब्ध कराइठ् । सेल्फ डिपेन्ड बनाइठ् व रोजगारी फे डेहठ् । हमार थारु समाजक बाट का कर्बी । ओइस त पाछपरल् टिहुँम फे सरकारसे उत्पादन हुइल् सेवा सुविधासे बन्चित ट कहुँ हेप्वा पाइल् । कहुँ चेप्वापाइल् नागरिक समानता निहो यहाँ । आब पर्बाटी अट चट्टुर जात हेरी कहाँकहाँसे घुस्जैठ । ओ कहोंर कहोंरसे पक्कि घर फे बना डर्ठ । थारु त थारु जात । थारु हुइटी हम्र अउर जहन चिट्टडुखाइ निचहठी । मिल्क बैठ खोस्ठी । ऊ मौकक फाइदा अउर जे उठैठ । कबुकबु त बरा झ्वाँक लागठ् । हम्र सामाजिक मूल्य मान्यताम रहक बैठ खोस्ठी । अउरज ज्या परी वह टरी कना मेर्क कर्ठ । सन्सारम हरेक मेर्क मानव बाट । हमार समाजसे आघगैल समाज फे बाट । हमार समाजसे पाछपरल् समाजफे बाट । उहमार हमार समाजसे तुलना करवेर हम्र विच्चम बाटी ।
“घरम गुज्रीभांग नि, कुकुर पाडे चिउरा” कहअसक हो । “चुट्रम भेग्वा नाइ, कपारिम मखमलिक टोपी ।” जुग जमाना अस्ट आइल हेरी का कर्वी ? घरम एकछाक खैना एक ज्वार लगैना बा कि निहो स्क्रिनटच मोवाइल चाहल्, पल्सर बाइक चाहल् ।
युवालोग ढ्यार निरास डेख्पर्ठ । कारण काहुई ?
फ्रस्टेसन हो हजुर । “घरम गुज्रीभांग नि, कुकुर पाडे चिउरा” कहअसक हो । “चुट्रम भेग्वा नाइ, कपारिम मखमलिक टोपी ।” जुग जमाना अस्ट आइल हेरी का कर्वी ? घरम एकछाक खैना एक ज्वार लगैना बा कि निहो स्क्रिनटच मोवाइल चाहल्, पल्सर बाइक चाहल् । बजारम जौन डिजाइनक लुग्गा आइल् उह लगाइ परल् । संघरिया कसिन मेरके फेसनम बा ऊ चाहल् । डोस्र पह्रछोर्क उर्हर जैना । काम कर निसेक्ना । ठर्वा जन्नी डाइबाबनसे अल्ग हुइना । हरेक मेरक सक्कु संस्कृति व संस्कार अग्वार खोज्ना । कमाही जुन हुइवे नि कर्ना । फ्रस्टेशन नि हो क का हुइट ? फलानक जन्नी असिन गहना घालल् बाटिस् महिफे चाहल् । कमाही निहो कहाँसे लन्ना हो त ?डोस्र घरम ठर्वाजन्निक झग्रा । टब गैल् सस्सुर घरेलु हिंसा, महिला हिंसा हुइल् कैक उजुरी कर । फे डोस्र फ्रस्टेशन । वेरोजगार फे एकठो समस्या हो ।
एकठो फ्रस्टेशन त का हो कलसे संस्थक जागिर फे हो कना असक लागठ् । पर्हाइम टग्रारलक लर्का फे प्रोजेक्टके जागिर खाक पैसा खेलैना बानी पर्जैठिन् । एक वर्षम प्रोजेक्ट फे ओराजाइठ् । आब का कर्ना हो त? ओहर पर्हाइम फे ढ्यान जैना बानी विगरगैल । जागिर फे ओरागैल् । सिर्जनशिल फे हेरागैल् । फिल्ड कहल् बाडगुरल् बा । हाँठ् लागल् सुन्ना । तब फेर्से फ्रस्टेशन । ना त पर्हाइ मजा ना त हरज्वाँट सेक्ना । कर्ना का हो त फेरडोस्र फ्रस्टेशन ।
असिन निराशा हटैना उपाय का हो ?
युवाहुँक्र आस्कालिक जमानम चाटैर्फी हुइपरल् । सिर्जनशिल हुइ परल् । फे डोस्र मै कह चाहटु युवाहुँक्र सपना ड्याख परल् । निडाइल सपना नाइ कि जागल् सपना, जिन्दगीक सपना ड्याखपरल् । आपनम सिरियसनेस लान परल् । ओ मितव्ययी बन परल् युवाहुँक्र । “पाँस पैसक कमाही नाही, डश पैसक खर्च !” आपन लाग आवश्यक परल् अनुसार खर्च कर्ना । हरेक कामम व्यवसायिक बन्ना । अग्रज हुकन्क सुझाव लेक आघ पौला बर्हैना व इमान्दारिके साथ घरक मनैनक लगानी निडुब्ना मेरक मेहनत कैक पर्हडी वत्रा काफी बा । बैदेशीक रोजगारक लाग फे शिक्षा जो चाहठ् । ओहमार हम्र उच्च शिक्षा फे पहर्ठीटर हम्र ब्वाल ओ व्यक्त कर निसेक्टी । ओहमार आत्म विश्वास फे भारीबाट हो ।
अप्न कसिक सक्षम् हुइलि यी लेभलसम् ?
सपसे भारी बाट सपना ड्याख परल् । म्वार जिन्दगीक सप्ना का हो त ? उहअनुसार मेहनत ओ संघर्ष हो हेरी । जे संघर्ष करल् उह सिउरल् । ड्याखल् सप्नाहन पुरा करक लाग एक औरजन्हक सहयोग फे चाहठ् । निरन्तरता फे भारी बाट हो । मै जब्से बुझलग्नु त म्वार सपना बन लागल् । पहिल रेडियो नेपाल सुर्खेतसे थारुभाषक हमार पहुँरा कार्यक्रम आए ट मै कब्बुनि झुक्क सुनु । ओ लाग यहिम कसिक मनैन्क बोलि सुनमिल्ठ ? ना त यम्न टार ज्वारल् हो ना ट मनै डेख्पर्ठ । कसिक सुन्मिलठुइ? मैफे एकचो यी बाजम ब्वाल पैटुट कना लाग ओ सपनाफे बनैनु कसिक हुइठा मै यहिम बोल्क छोरम कना । वस्टक कर्टीकर्टी एकलाग रेडियो नेपाल सिंहदरबार काठमाण्डौम २०५८ सालम विविसीक नाटक रेकर्ड करकलाग ब्वाल पैनु त खुशिक सिमा निरहगिल् । ओहमार फेर डोस्र अउर सपना ड्याखलग्नु । निरन्तर रुपम मेहनत व संघर्ष कर्टि गैनु । डेख्लक सपना पुरा हुइटी गैल् । आभिनसम् म्वार ड्याखल् सपना सक्कु पुरा हुइटी गिल बा । ओ मै आपन भिट्टरसे जो निरन्तरताहन कबु नि टुटैनु । उहमार आज मै यहाँ बाटु । आजकाल म्वार सपना फरक बा । हेरुँ पुरा हुइठ् कि निहुइठ् ।
युवाहुँक्र सपना ड्याख परल् । निडाइल सपना नाइ कि जागल् सपना, जिन्दगीक सपना ड्याखपरल् । आपनम सिरियसनेस लान परल् । ओ मितव्ययी बन परल् युवाहुँक्र ।
थारु समुदायहँ विकासक मुलधारम लानकलाग बुटि का हुइसेकि ?
सब्से भारीबाट त शिक्षा हो । शिक्षाविना कौनो चिजफे सम्भव निहो आजकालिक जमानम । शिक्षाफे असिन मेरक शिक्षाकि सहज तरिकाले जीवन जिनामेरक शिक्षा हुइ परल् । मनैक ठे ज्ञान बाटिन्टर ऊ ज्ञान व्यवहारम उटार नि स्याकठुइट । ऊ मेरक व्यवहारिक शिक्षा हुइपरल् । ऊ व्याला त पुर्खावँ कहँट् कि “पह्र लिखल् कौन काम, हरजोटो ढान ढान”। आब ऊ जमाना गैल् । आस्काल् ना त पर्हाइ मजा ना हरजोंट्क खाइसेक्ना अवस्था । कम्पिटिसनके जमाना बा । शिक्षा व मेहनत डुनु आश्वयक बा । आजकालिक शिक्षासे फे मै निरास बाटुँ । विना चिट्चोर्ल पास निहुइठ । शिक्षा एक्ठो फेसन् बनल् असक लागठ् । तबमार त हाँठम सठिफिकेट लेक जागिरक लाग डौर्टि बाट युवाहुँक्र । ओहमार थारु समुदाय शिक्षाम लागपर्ना जरुरी बा । सरकारके नीतिफे सक्कु नागरिक हुकन समान शिक्षक व्यवस्था कर ।
सब्से भारी बाट का हो कलसे संगठन । संगठित होक आपन समाजक विकासक लाग जुर्मुराइ पर्ना जरुरी बा । उपरफे आस्याकल बा सायद । आपन् चाडपर्व छोर्क महंगा चाडपर्व अग्वार लग्ना । काम लग्नाचिज अग्वारक छोर्क टमासा डेखैना चिज अग्वार लग्ठ । “आल्सिक घर माँझ–माँझ, कब्ली ना कोंह्रा”कहअसक हो । आधुनिक जमाना हो कटिकि एकलाग अग्वार खोज्लसे कहाँ बनी ना । थारु समुदाय फे अउर समुदायक नेंढकर स्याक परल् ।
प्रस्तुति—सोम डेमनडौरा




